Hoe heb je invloed in de EU als een nationale politieke partij?

Vanaf vandaag mogen de leden van Progressief Nederland stemmen over de Europese toekomst van de partij. Er moet gestemd worden over bij welke politieke familie in Europa de partij in de toekomst zal horen. Dit is onderdeel van het grote proces van de fusie tussen GroenLinks en de Partij van de Arbeid.

Het proces is allerminst soepel verlopen. In plaats van een bevredigend fusietraject waarin de partij via debat en compromis gezamenlijk tot de beste keuze komt, dreigt het de partij eerder in twee kampen te splijten. Het is zelfs zo hoog opgelopen dat behoorlijk wat leden zich genoodzaakt hebben gevoeld om campagne te voeren over deze stemming.

Zonde dat deze strijd nu weer gevoerd wordt over de rug van Europese politiek, waar juist zowel de parlementsleden van de Partij van de Arbeid als van GroenLinks de afgelopen jaren ontzettend knap werk hebben geleverd. We lijken soms te vergeten dat we, als klein land met twee relatief kleine partijen, in het Europees Parlement relatief veel invloed uitoefenen en resultaten boeken.

Dit had een uitgelezen kans kunnen zijn voor Progressief Nederland om die kant van de Europese politiek en alle parlementsleden te laten zien. Het was een kans geweest om Europese politiek dichter bij de leden te brengen, door meer gesprekken te voeren met de parlementsleden, met Europa-experts (waar beide partijen meer dan genoeg van hebben) en met de leden zelf over invloed en macht in Europa.

Hoe werkt dat eigenlijk? Wat hebben we zoal voor elkaar gekregen? Wat doen onze mensen daar nou eigenlijk, en hoe past dat in onze bredere partijstrategie? Hoe laat je deze twee niveaus effectief samenwerken en elkaar versterken?

Het zou geweldig zijn geweest als Progressief Nederland deze gesprekken door heel Nederland had gevoerd. Laten we eerlijk zijn: er was meer dan genoeg tijd om dit te doen. In plaats daarvan lijkt het bestuur bang te zijn geweest voor deze vraag en heeft het die voor zich uit geschoven.

Dus laten we het nu hebben over wat deze keuze eigenlijk betekent. Gaat Progressief Nederland in de toekomst bij de PES of bij de EGP horen, met een zo sterk mogelijke band met de andere partij, al is nog niet uitgewerkt wat die band precies zou inhouden?

Een tweekoppige commissie heeft hierover een advies geschreven voor de leden, waarbij de keuze is gevallen op de PES. In de woorden van de commissie: "Doordat de PES naast het Europees Parlement vertegenwoordigd is in de Europese Commissie én onder regeringsleiders en ministers in de Raad, biedt die optie de meeste mogelijkheden om invloed uit te oefenen." Ze geven zelf aan dat het doorslaggevend is geweest waar de partij de meeste invloed kan uitoefenen.

We zouden het dan ook uitgebreid moeten hebben over wat invloed in de EU precies betekent. Dit argument is namelijk gebaseerd op een momentopname. Zou het niet zo kunnen zijn dat ook de EGP in de toekomst regeringsleiders en ministers krijgt?

Hebben we niet gezien dat extreemrechts op dezelfde manier nu al een eigen commissaris heeft, in de vorm van Raffaele Fitto, die tot de ECR behoort? Ik zie geen reden waarom de huidige situatie in de toekomst niet zou kunnen veranderen. Laten we daarbij ook meenemen dat de S&D-fractie van de PES al langere tijd niet meer groeit en juist zetels verliest. Dat maakt deze op een momentopname gebaseerde machtsafweging nog twijfelachtiger.

Macht in de EU speelt zich ook af binnen het Europees Parlement zelf, in de kunst van het beïnvloeden. Anders dan in de nationale politiek kent het Europees Parlement, zeker op dit moment in de geschiedenis, geen strakke scheiding tussen regeringspartijen en oppositie. Er is daarom veel meer ruimte om op specifieke onderwerpen wél het EP naar je hand te zetten. Dat gebeurt onder andere door belangrijke posities te bemachtigen binnen een politieke familie, en daarmee rapporteurposities te krijgen op dossiers die voor jouw partij belangrijk zijn.

GroenLinks heeft door de jaren heen een sleutelpositie verworven binnen de groene familie, mede doordat de partij, ondanks haar relatief bescheiden omvang, daarbinnen sterk is gegroeid. Daarnaast hebben de parlementsleden laten zien vakinhoudelijk erg sterk te zijn en grote dossiers te kunnen dragen.

Ik kan vanuit mijn eigen werk in Brussel beamen dat we bijzonder vaak samenwerken met Nederlandse groene politici op cruciale thema's als de bescherming van de rechtsstaat, het maatschappelijk middenveld en de democratie. Juist als kleinere partij hebben de weinige zetels die Progressief Nederland heeft, relatief veel invloed. Door goed relatiebeheer en bewezen werk verwerf je als partij cruciale posities in het parlement, en kun je zo ver boven je gewicht resultaten boeken.

Diezelfde inspanning is natuurlijk ook door de PvdA-leden geleverd, binnen hún familie. Dat maakt het verlaten van een van beide families zo'n lastige keuze. De status die je hebt opgebouwd, ook als individueel lid, is niet zomaar terug te bouwen in een nieuwe familie met andere verhoudingen en mogelijk al gevestigde gewichten op jouw onderwerpen. Een positie verwerven binnen een politieke familie, welke er ook gekozen wordt, gaat niet over één nacht ijs.

Het is natuurlijk een valide argument dat de PES, en daarmee de S&D-fractie, meer zetels vertegenwoordigt in het parlement. Maar heb je daarmee ook de meeste invloed? In mijn lezing is dat niet per se het geval. Invloed in de EU ligt veel subtieler en kan op vele manieren worden uitgespeeld.

Wat hier nodig was geweest, is een diepgaande analyse en strategie, samen met de leden, over wat invloed en macht in Europa precies inhouden. Dat had tot heel interessante inzichten kunnen leiden, zonder dat een groot deel van de partij zich achtergesteld voelt. Door dit via een referendum zonder consensus te beslissen, komen juist de relaties die zo belangrijk zijn onder druk te staan, en is er een diepe kloof binnen Progressief Nederland ontstaan.

Ik hoop dat de leden zelf op onderzoek gaan, of al zijn gegaan, en gebruikmaken van de campagnes van beide kanten om zich goed te kunnen inlezen